Ağız içinde oluşan aftlar ve benzeri yaralar, günlük yaşamda sık karşılaşılan ancak çoğu zaman yeterince önemsenmeyen ağız sağlığı sorunları arasında yer alır. Konuşma, yeme, içme ve hatta gülme gibi basit aktiviteleri bile zorlaştırabilen bu lezyonlar, yaşam kalitesini geçici olarak düşürebilir. Aftlar genellikle kendiliğinden iyileşen yapılar olsa da, sık tekrarlamaları veya uzun süre geçmemeleri durumunda dikkatle değerlendirilmesi gerekir.
Ağızda Aft ve Yara Nedir?
Aft, ağız mukozasında görülen, genellikle yuvarlak veya oval şekilli, ortası beyazımsı-sarı, çevresi kırmızı bir halka ile çevrili yüzeysel yaralardır. En sık:
-
Yanak iç yüzeyi
-
Dudak içi
-
Dil
-
Dil altı
-
Yumuşak damak
bölgelerinde görülür.
Ağız içi yaralar yalnızca aftlarla sınırlı değildir; travmaya, enfeksiyonlara veya sistemik durumlara bağlı olarak da farklı lezyonlar ortaya çıkabilir.
Aft ile Ağız Yaraları Arasındaki Fark Nedir?
Her aft bir ağız yarasıdır, ancak her ağız yarası aft değildir.
-
Aftlar genellikle tekrarlayıcıdır ve belirli bir iyileşme süresi vardır
-
Travmatik yaralar (ısırma, sert gıda, diş fırçası) genellikle tek seferliktir
-
Enfeksiyona bağlı yaralar farklı belirtiler gösterebilir
Bu nedenle ağız içindeki her lezyon aynı şekilde değerlendirilmemelidir.
Aft Neden Oluşur?
Aftların kesin nedeni her zaman net olarak belirlenemeyebilir. Çoğu zaman birden fazla faktör birlikte rol oynar.
1. Ağız İçi Travmalar
-
Yanak veya dudak ısırma
-
Sert veya sivri gıdalar
-
Uygun olmayan diş fırçası kullanımı
ağız mukozasında tahrişe ve aft benzeri yaralara neden olabilir.
2. Stres ve Psikolojik Faktörler
Stres, vücudun bağışıklık yanıtını etkileyebilir. Yoğun stres dönemlerinde aft oluşumunun arttığı gözlemlenmektedir.
3. Bağışıklık Sistemiyle İlişkili Faktörler
Bağışıklık sisteminin ağız mukozasına verdiği yanıt, aft oluşumunda rol oynayabilir. Bu durum, aftların tekrarlayıcı olmasını açıklayabilir.
4. Vitamin ve Mineral Eksiklikleri
Özellikle:
-
B12 vitamini
-
Demir
-
Folik asit
eksiklikleri, ağız mukozasının yenilenmesini zorlaştırarak aft oluşumuna zemin hazırlayabilir.
5. Hormonal Değişimler
Bazı bireylerde hormonal dalgalanmalarla birlikte aftların daha sık görüldüğü bildirilmektedir.
6. Beslenme Alışkanlıkları
-
Asitli gıdalar
-
Baharatlı yiyecekler
-
Çok sıcak veya çok sert besinler
ağız mukozasını tahriş ederek aft oluşumunu tetikleyebilir.
7. Ağız Bakım Ürünleri
Bazı diş macunları veya ağız bakım ürünleri, hassas ağız mukozasında irritasyona yol açabilir.
Ağızda Oluşan Yaraların Diğer Nedenleri
Ağız içi yaralar yalnızca aftlardan kaynaklanmayabilir.
Travmaya Bağlı Yaralar
-
Protez veya ortodontik apareylerin sürtmesi
-
Keskin diş kenarları
genellikle lokal ve geçici yaralara neden olur.
Enfeksiyon Kaynaklı Yaralar
Bazı viral veya mantar kaynaklı enfeksiyonlar ağız içinde lezyonlara yol açabilir. Bu tür durumlarda lezyonların görünümü aftlardan farklı olabilir.
Sistemik Hastalıklarla İlişkili Yaralar
Bazı sistemik durumlarda ağız içi yaralar eşlik edebilir. Bu tür yaralar genellikle daha uzun sürede iyileşir.
Aft Belirtileri Nelerdir?
Aftlar genellikle aşağıdaki belirtilerle kendini gösterir:
-
Ağız içinde yanma veya batma hissi
-
Yemek yerken ağrı
-
Konuşma sırasında rahatsızlık
-
Yuvarlak veya oval yüzeysel yara görünümü
Aftlar çoğu zaman birkaç gün içinde en belirgin hâline ulaşır.
Aftların İyileşme Süresi Ne Kadardır?
Aftların iyileşme süresi genellikle:
-
Küçük aftlarda: 7–10 gün
-
Daha büyük aftlarda: 10–14 gün
arasında değişebilir. Çoğu aft iz bırakmadan iyileşir.
Ağızda Aft ve Yaralar Nasıl Geçer?
Aft ve ağız yaralarının iyileşme süreci genellikle kendiliğinden ilerler. Bu süreçte amaç, ağrıyı azaltmak ve iyileşmeyi desteklemektir.
Ağız Hijyenine Dikkat Etmek
-
Nazik diş fırçalama
-
Ağız içinin temiz tutulması
iyileşme sürecini destekler.
Tahriş Edici Gıdalardan Kaçınmak
İyileşme sürecinde:
-
Asitli
-
Baharatlı
-
Çok sıcak
gıdaların sınırlandırılması faydalı olabilir.
Yumuşak Besinlerin Tercih Edilmesi
Yumuşak ve ılık gıdalar, ağrıyı azaltmaya yardımcı olabilir.
Ağız İçini Tahriş Etmemek
Aft bölgesini dil veya parmakla sürekli kontrol etmek, iyileşmeyi geciktirebilir.
Aftların Tekrarlaması Ne Anlama Gelir?
Sık tekrarlayan aftlar, bazı durumlarda altta yatan faktörlerin varlığına işaret edebilir. Bu nedenle:
-
Aftların sıklığı
-
İyileşme süresi
-
Sayısı
takip edilmelidir.
Çocuklarda Aft ve Ağız Yaraları
Çocuklarda aftlar genellikle:
-
Diş çıkarma dönemi
-
Ağız içi travmalar
-
Beslenme alışkanlıkları
ile ilişkilidir. Çocuklarda da çoğu aft kendiliğinden iyileşir.
Aft Oluşumunu Azaltmaya Yönelik Genel Önlemler
-
Dengeli beslenme
-
Düzenli ağız bakımı
-
Stres yönetimi
-
Ağız mukozasını tahriş edebilecek alışkanlıklardan kaçınma
aft oluşum sıklığını azaltmaya yardımcı olabilir.
Ne Zaman Dikkatli Olunmalı?
Aşağıdaki durumlarda ağız içi yaralar daha dikkatli değerlendirilmelidir:
-
2 haftadan uzun sürede iyileşmeyen yaralar
-
Çok sık tekrarlayan aftlar
-
Ateş, halsizlik gibi genel belirtilerin eşlik etmesi
-
Ağız dışında farklı bölgelerde de lezyonların bulunması
Sıkça Sorulan Sorular
- Aft bulaşıcı mıdır?
- Hayır, aftlar bulaşıcı değildir.
- Aftlar neden sık tekrarlar?
- Bağışıklık, stres ve beslenme faktörleri etkili olabilir.
- Aftlar kalıcı iz bırakır mı?
- Genellikle iz bırakmadan iyileşir.
- Çocuklarda aft normal midir?
- Evet, çocuklarda da görülebilir.
- Ağız yaraları her zaman aft mıdır?
- Hayır, farklı nedenlere bağlı yaralar olabilir.
- Aft sırasında diş fırçalanmalı mı?
- Evet, ancak nazik şekilde yapılmalıdır.
Ağızda aft ve yaralar, çoğu zaman geçici ve kendiliğinden iyileşen lezyonlardır. Ancak sık tekrarlamaları veya uzun süre iyileşmemeleri durumunda dikkatle değerlendirilmesi gerekir. Ağız hijyeninin korunması, tahriş edici faktörlerden kaçınılması ve genel sağlığın desteklenmesi, aft oluşumunu azaltmada önemli rol oynar. Ağız içi dokuların sağlığı, genel ağız ve diş sağlığının ayrılmaz bir parçasıdır.
